خردگرایی دینی؛ نگاهی نو به دیدگاه معتزله
32 بازدید
محل نشر: معرفت » اسفند 1380 - شماره 51 » (7 صفحه - از 38 تا 44)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : گروهی
زبان : فارسی
دیدگاههای گوناگون در باب «نسبت میان عقل و وحی» را به یک اعتبار میتوان به سه دسته کلیِ «خردگرایی افراطی» و «خردگرایی معتدل» تقسیم کرد. بسیاری از تاریخنویسان مسلمان و خاورشناسان، معتزله را به عنوان الگوی خردگرایی افراطی در جهان اسلام به حساب آوردهاند. در این مقاله، ضمن بیان برخی از عوامل مؤثر در خردگرایی معتزله، به بررسی این دیدگاه پرداخته و نشان داده شده است که هر چند افراطکاریهایی در میان برخی از معتزلیان به چشم میخورد، اما در حقیقت، آنان را نمیتوان خردگرای افراطی ـ به معنای مصطلح ـ به حساب آورد; زیرا معتزله بر خلاف بسیاری از خردگرایان افراطی در غرب و جهان اسلام پذیرش آموزههای خردگریز و فوق عقلی را شرط خردمندی و خردورزی میدانستند. در این میان، هر چند «افراط در عقلگرایی و تأویل متون دینی» از ناحیه برخی از معتزلیان، به عنوان یکی از عوامل انحطاط معتزله مطرح است، تأثیر مسائلی همانند «انتقاد از صحابه» و «عوامپسندی اندیشههای مخالف» را نیز در این زمینه، نباید از نظر دور داشت.
آدرس اینترنتی